Na Guarda iniciou-se hoje o evento internacional “Francisco de Pina e o percurso do Chữ Quốc ngữ: Ponte Cultural entre o Vietname e Portugal” que vai decorrer até à próxima quinta-feira, 8 de outubro, promovido pela Associação para a Promoção da Cultura Vietnamita (APCV), com o apoio da Câmara Municipal.
Esta iniciativa pretende evocar o legado de Francisco Pina, missionário jesuíta natural da Guarda e figura pioneira no desenvolvimento do sistema de escrita vietnamita em alfabeto latino; por outro lado, esta atividade procura ainda reforçar os laços históricos e culturais entre Portugal e o Vietname.
O Embaixador do Vietname em Portugal e a comitiva vietnamita foram recebidos, pelas 10 horas, pelo Presidente da Câmara Municipal da Guarda, Sérgio Costa.
“Quero começar por agradecer. Agradecer terem pensado na Guarda. Agradecer terem procurado a Câmara Municipal como parceira desta iniciativa. E agradecer o trabalho, a dedicação e a viagem que vos trouxeram de tão longe para lembrar um filho desta cidade. [Tôi xin được bắt đầu bằng lời cảm ơn sâu sắc. Cảm ơn quý vị đã dành tình cảm và hướng về Guarda. Cảm ơn quý vị đã tin tưởng lựa chọn Tòa thị chính làm đối tác đồng hành cùng sáng kiến này. Và xin cảm ơn sự nỗ lực, tâm huyết cùng hành trình dài vượt qua quãng đường xa xôi để đến đây tưởng nhớ một người con của thành phố chúng tôi.]
Sérgio Costa afirmou que “não é todos os dias que uma associação dedicada à cultura vietnamita decide celebrar, aqui, na cidade mais alta de Portugal, um homem que partiu destas ruas há mais de quatrocentos anos. Para nós, é uma honra. E é também uma responsabilidade. [ Không phải ngày nào một hội đoàn văn hóa Việt Nam cũng quyết định tổ chức lễ kỷ niệm ngay tại đây, trên thành phố cao nhất của Bồ Đào Nha, để vinh danh một người đã rời bỏ những con phố này từ hơn bốn trăm năm trước. Đối với chúng tôi, đây là một vinh dự lớn lao, đồng thời cũng là một trách nhiệm cao quý.]
O Presidente da Câmara acentuou que “há nomes que a Guarda deu ao mundo. Francisco de Pina é um deles. E é o mundo que hoje vem devolvê-lo à Guarda. [Có những tên tuổi mà Guarda đã cống hiến cho thế giới, và Francisco de Pina là một trong số đó. Hôm nay, chính thế giới đang đưa ông trở lại với Guarda].
Noutra passagem da sua intervenção, Sérgio Costa afirmou: “esta casa já vos conhece. Em novembro de 2023, recebemos o monumento que a Fundação da Escrita Vietnamita ofereceu à cidade e que está no jardim da Biblioteca Municipal Eduardo Lourenço. Há menos de um mês, a 11 de setembro, assinámos aqui o Memorando de Entendimento com a Província de Gia Lai. E agora recebemos-vos durante três dias inteiros. [ Ngôi nhà này đã không còn xa lạ với quý vị. Vào tháng 11 năm 2023, chúng tôi đã vinh dự tiếp nhận tượng đài do Quỹ Chữ viết Việt Nam trao tặng cho thành phố, hiện được đặt trang trọng tại khuôn viên Thư viện Municipal Eduardo Lourenço. Chưa đầy một tháng trước, vào ngày 11 tháng 9, chúng ta đã cùng nhau ký kết Biên bản Ghi nhớ Hợp tác với tỉnh Gia Lai ngay tại đây. Và hôm nay, chúng tôi lại được đón tiếp quý vị trong suốt ba ngày làm việc].
A concluir, o Presidente da Câmara da Guarda desejou “a todos um excelente trabalho. Aos investigadores, deixo um pedido: que estes dias tragam contributos sólidos para o estudo de Francisco de Pina. Ainda há muito por conhecer sobre ele. Cada documento, cada leitura, cada conversa pode acrescentar uma linha a esta história. E a Guarda quer que essa história seja contada com rigor”. [Tôi xin chúc tất cả quý vị có một kỳ làm việc gặt hái nhiều thành công. Đối với các nhà nghiên cứu, tôi xin gửi gắm một nguyện vọng: mong rằng những ngày làm việc này sẽ mang lại nhiều đóng góp thiết thực cho việc nghiên cứu về Francisco de Pina. Vẫn còn rất nhiều điều chưa được khám phá về ông. Mỗi tài liệu, mỗi góc nhìn, mỗi cuộc trao đổi đều có thể viết tiếp một dòng tư liệu giá trị cho câu chuyện này. Và Guarda mong muốn câu chuyện đó được ghi nhận một cách chính xác và khoa học nhất].
“Francisco de Pina aprendeu uma língua a escutar. É isso que vos desejo nestes dias: que nos escutemos uns aos outros, que estudemos juntos e que saiamos daqui a saber mais do que quando chegámos. Francisco de Pina chegou ao Vietname para aprender. Hoje, é o Vietname que vem à Guarda ensinar-nos quem ele foi”. Disse ainda o edil guardense. [Francisco de Pina đã học một ngôn ngữ bằng cách lắng nghe. Đó cũng là điều tôi mong muốn ở quý vị trong những ngày này: chúng ta cùng lắng nghe lẫn nhau, cùng nghiên cứu và rời khỏi đây với những hiểu biết sâu sắc hơn so với khi mới đến. Francisco de Pina đã đến Việt Nam để học hỏi. Ngày nay, chính Việt Nam đã đến với Guarda để dạy cho chúng tôi biết ông là ai.]
O Embaixador do Vietname em Portugal, Nguyễn Mạnh Thắng, considerou que “é uma grande alegria regressar à Guarda, terra natal do missionário Francisco de Pina, para recordar a história da nossa escrita e reforçar a amizade entre os nossos povos”. [Tôi rất vui mừng trở lại Guarda, quê hương của giáo sĩ Francisco de Pina, để nhìn lại lịch sử chữ viết và tiếp tục vun đắp tình hữu nghị giữa hai dân tộc.]
Nguyễn Mạnh Thắng recordou que “em meados do século XVII, Francisco de Pina aprendeu vietnamita e estudou a sua transcrição em alfabeto latino, tornando-se um dos pioneiros no processo de formação do Quốc ngữ. Atualmente, a escrita vietnamita está presente em todos os aspetos da nossa vida e representa, para as comunidades no estrangeiro, um elo fundamental com a pátria. [Vào giữa thế kỷ XVII, giáo sĩ Francisco de Pina đã học tiếng Việt và nghiên cứu ghi bằng mẫu tự Latinh, góp phần tiên phong vào quá trình hình thành chữ Quốc ngữ. Ngày nay, chữ Quốc ngữ hiện diện trong mọi mặt đời sống và là sợi dây gắn kết cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài với quê hương.]
O Embaixador do Vietname em Portugal, Nguyễn Mạnh Thắn, disse esperar que “os intercâmbios, exposições e encontros destes dias abram novas oportunidades de cooperação cultural, educacional e económica entre os nossos dois países. Desejo o maior sucesso a todas as atividades do Guarda 2026 e faço votos para que a amizade entre o Vietname e Portugal continue a prosperar. [Tôi mong rằng các hoạt động trao đổi, triển lãm và gặp gỡ trong những ngày tới sẽ mở ra những cơ hội hợp tác mới về văn hóa, giáo dục và kinh tế. Xin chúc các hoạt động Guarda 2026 thành công tốt đẹp; chúc tình hữu nghị giữa Việt Nam và Bồ Đào Nha ngày càng phát triển].
A responsável da Associação para a Promoção da Cultura Vietnamita (sediada em Paris), Diane Nguyen Duc Thu Dung, aludiu à impressão causada pela figura do missionário guardense. “Recordo ainda a primeira pergunta que me fiz quando conheci a história de Francisco de Pina: «Como é que um português, nascido na Guarda, a milhares de quilómetros do Vietname, veio a fazer parte da história da escrita da língua vietnamita?» [Tôi vẫn nhớ câu hỏi đầu tiên của mình khi nghe câu chuyện về giáo sĩ Francisco de Pina. "Tại sao một người Bồ Đào Nha, sinh ra tại Guarda, cách Việt Nam hàng nghìn cây số, lại có mặt trong câu chuyện về lịch sử chữ viết của tiếng Việt?"]
Diane Nguyen Duc Thu Dung acrescentou que “levei esta pergunta comigo quando regressei a Paris. E esta pergunta não ficou apenas pela curiosidade. Levou-me a procurar respostas: através de documentos, de encontros com investigadores e de histórias partilhadas a partir de diferentes perspetivas. [ Tôi đã mang câu hỏi ấy trở về Paris cùng mình. Và câu hỏi ấy đã không dừng lại ở một sự tò mò. Nó thôi thúc tôi đi tìm những câu trả lời: qua những tư liệu, qua những cuộc gặp gỡ với các nhà nghiên cứu và qua những câu chuyện được chia sẻ từ nhiều góc nhìn khác nhau.”
Na sua intervenção referiu ainda que “quanto mais procurava compreender, mais percebia que, por detrás de um nome, existia um longo percurso histórico, ligando a Guarda ao Vietname de uma forma que eu nunca tinha imaginado. [Càng tìm hiểu, tôi càng nhận ra rằng phía sau một cái tên là cả một hành trình lịch sử rất dài, nối Guarda với Việt Nam theo một cách mà trước đó tôi chưa từng hình dung.].
Para Diane Nguyen Duc Thu Dung, “nesta procura de respostas, tive a oportunidade de caminhar ao lado do Mestre Trần Nguyên Đạo, que há quase vinte anos se dedica à investigação sobre o Quốc ngữ e que reuniu uma parte desse percurso de investigação na sua obra «Thuyết Quốc ngữ La Tinh». [Trong hành trình tìm kiếm những câu trả lời ấy, tôi có cơ hội đồng hành cùng Võ sư Trần Nguyên Đạo, người đã dành gần hai mươi năm nghiên cứu về chữ Quốc ngữ và đúc kết một phần hành trình nghiên cứu của mình trong cuốn "Thuyết Quốc ngữ La Tinh".]
“A partir destes encontros, destas pesquisas e de um interesse comum, a ideia da Guarda 2026 foi-se formando pouco a pouco. E hoje, três anos depois, temos a Guarda 2026”. Concluiu depois. [Từ những cuộc gặp gỡ, những tìm hiểu và một mối quan tâm chung, ý tưởng về Guarda 2026 dần được hình thành. Và hôm nay, ba năm sau, chúng ta có Guarda 2026.]
Quase no final da sua intervenção nesta cerimónia, Diane Nguyen Duc Thu Dung afirmou que “não viemos à Guarda para reescrever a história, nem para atribuir a uma única pessoa todo o mérito de um longo percurso. Viemos para compreender, para dialogar e para prestar homenagem. E, acima de tudo, desejamos que a história do passado possa ajudar as pessoas de hoje a aproximarem-se umas das outras. [Chúng tôi đến Guarda không phải để viết lại lịch sử, cũng không phải để trao toàn bộ công lao của một hành trình dài cho một cá nhân. Chúng tôi đến để tìm hiểu, để đối thoại và để tri ân. Và trên hết, chúng tôi mong rằng câu chuyện của quá khứ có thể giúp con người hôm nay đến gần nhau hơn.]
Na comitiva vietnamita está Phạm Vân Loan, filha do fotógrafo Phạm Mùi, que trouxe obras do seu pai para serem apresentadas na exposição ater lugar no Teatro Municipal da Guarda onde podem também ser apreciadas esculturas de Kim Thanh.
Francisco de Pina terá nascido entre março e setembro de 1586 na Guarda, falecendo em 15 de dezembro de 1625, com 40 anos, e quando muito havia a esperar do seu saber e trabalho. “Esquecido pela História, ele tem andado desaparecido por detrás da obra iniciada por ele há mais de quatro séculos e que culminou há mais de um século na língua oficial do Vietname (…)”, escreveu António Salvado Morgado. No Vietname foi já editado um livro sobre a escrita romanizada daquele país, que em breve será apresentado na Guarda. Um exemplar dessa obra foi, entretanto, oferecido no decorrer da cerimónia realizada esta manhã.
O Japão terá sido o destino inicial de Francisco de Pina, mas as perseguições que eram movidas aos cristãos alteraram os seus planos e fixou-se na Cochinchina, em 1617, depois de ter estado alguns anos em Macau.
As sessões e exposições do programa são abertas as todas as pessoas interessadas.